Photo: SethAllen623

Ở thời đại mới này, người ta đòi hỏi tự do nhiều quá đỗi. Mà tôi thì thấy, tự do được trao cho những người kém hiểu biết, thì chẳng được gì cả ngoài việc bị lạm dụng nhiều hơn, nghĩa là bị sử dụng không đúng chỗ, hoặc không hiệu quả.

Quan sát đã lâu thì tôi thấy hiện nay trên mạng xuất hiện một trào lưu của giới trẻ là tự mình viết ra những câu trích dẫn tầm phào. Vấn đề nếu nó chỉ là tầm phào cho người viết ra nó, thì đó không phải là nghiêm trọng, nhưng nếu nó tầm phào được phổ quát cho đại chúng thì điều đó dần trở nên đáng sợ hơn bao giờ hết.

Tôi đã thảo luận với những người bạn của mình rằng, điều như trên là tự nhiên hay trái tự nhiên, việc mà những câu chữ tầm thường dẫn dắt một thế hệ trẻ không đi đến đâu cả. Một số bạn nói với tôi rằng: Nó tự nhiên, rằng giới trẻ xuống cấp thì chỉ thưởng thức được những điều như thế thôi. Một số bạn nói với tôi là: Nó trái tự nhiên; điều mà văn học, nghệ thuật, triết lý được phổ quát cho đại chúng không có giá trị gì đặc biệt súc tích là đang đầu độc không thương tiếc tâm hồn của giới trẻ. Và tôi thì không chấp nhận luận điểm một, vì dù gì, người sản xuất ra những thứ như thế cũng có trách nhiệm của họ khi gửi thông điệp tới các bạn trẻ. Tôi cũng cho rằng, điều đáng sợ này là trái tự nhiên.

Khi chạm vào đề tài này, là tôi biết mình đang tuyên chiến với các thanh niên, thanh nữ sẵn sàng trở thành “anh hùng”, sẵn sàng ném đá và chửi rủa tôi một cách thậm tệ không hề thương tiếc một chút xíu xìu xiu xiu xiu nào. Bởi vì tôi đã chạm vào quyền tự do của các bạn, quyền tự do được nói những gì mình nghĩ, quyền tự do được thể hiện bản thân, quyền được tôn trọng – 3 điều quan trọng nhất của tháp nhu cầu Maslow. Nhưng hơn thế nữa, điều mà được coi là hệ trọng hơn cả, không phải chỉ có thế, mà là vì tôi đã chạm vào thứ gọi là “lòng tự ái” của các bạn. Với cái tuổi trẻ sôi hùng hục, và yêu đến 40 độ thì các thanh niên, thanh nữ mà tôi có không đủ thời gian rảnh để nghe ai góp ý về mình, điều mà các bạn thường vội vã cho là cố tình kiểm soát, gò ép hay ngăn cản các bạn.

Như các bạn đã thấy, một loạt các ngòi bút trẻ đã nổi lên, và sách ngôn tình của các ngòi bút ấy nhanh chóng bán hết như tôm tươi, là best seller của hội sách 2014 (mà tất cả nhà văn kỳ cựu đều cho là nó không có giá trị gì đặc biệt để trở thành best seller). Chắc tôi cũng không cần phải nhắc lại là những tác giả nào, tựa sách tên là gì nữa, vì thời gian qua cũng đã có những lời qua tiếng lại về việc này.

Tại sao tôi lại nhắc đến sách ngôn tình?

Bởi vì các bạn thanh niên, thanh nữ của tôi đang hừng hực yêu, và độ cuồng nhiệt là không ai có thể ngăn cản. Vâng, dĩ nhiên là tôi không đủ thẩm quyền để cản được thứ mà thuộc về tự nhiên như thế. Song, tôi có vài điều cần nói với bạn đây.

Thời trẻ ấy, tôi cũng đã từng thích nhiều người và yêu một người. Tôi lúc đó cũng không hiểu sao bản thân mình lại nghĩ đến các bạn nữ nhiều đến vậy. Có thể là hơn chuyện học hành, chiếm một lượng lớn, hầu như hết cả ngày của tôi là nghĩ về cô gái mà tôi thích. Ngay cả quyết tâm để học thật giỏi cũng vì cô gái ấy.

Tua lại xa xưa hơn nữa, nhanh một chút, tôi đã từng là một đứa trẻ trâu oai gái, làm gì cũng để chứng tỏ với con gái hay thu hút con gái về phía mình. Một cách rất khác với những người khác, trong sự im lặng của mình, tôi nuôi trong tâm tưởng một ý đồ thu hút các bạn nữ. Vì thời đó, mốt con trai ít nói làm con gái thích lắm. Thậm chí, những lần oánh nhau, những lần nhảy nhót, những lần nhậu nhẹt, đều để chứng tỏ mình lớn rồi. Nhưng bạn biết đấy, đâu phải lúc nào cũng có người nhìn mình. Thế là tôi uống rượu, uống bia với chúng bạn, nói về “em” này, “em” kia. Chúng tôi, lúc đó, tưởng rằng mình “đã lớn lắm” rồi.

Thời đó, bọn học sinh yêu nhau thật sung mãn. Nhưng chẳng may, chúng tôi rơi vào đúng cái giai đoạn đô thị hóa ở quê tôi. Mọi thứ nhanh chóng thay đổi từ đường phố đến xe cộ và quần áo. Tôi bị tuột lại phía sau, vì tôi không có xe đẹp, không có quần áo thời trang, có một dáng người đẹp, hay một cái miệng lanh lẻo. Thế là ở chỗ tôi, xuất hiện một kiểu thanh niên mới, là thanh niên oai gái. Bọn này lúc nào cũng chứng tỏ ta đây bản lĩnh, sẵn sàng nhậu nhẹt say mèm, đi bay ở quán karaoke, chạy xe thật nhanh, đánh nhau nếu thằng nào dám nhìn chúng. Có đôi khi, chúng cầm hàn xẻng gì đó, bem nhau, máu me tùm lum rồi nổi tiếng toàn trường…

Cái loại thanh niên oai gái thì tôi biết rồi, thời nào cũng có chứ không riêng gì thời tôi. Nhưng cái thế hệ tôi nó biến tướng đến đáng sợ quá, sao mà bọn thanh niên oai gái nhiều quá, đến nỗi mà đáng báo động.

Tôi biết con gái cũng thế, cũng như bọn con trai, vào cái tuổi đó, lúc nào cũng để ý xem có ai dòm mình không, mình có đủ thu hút chưa. Rốt cuộc, để đáp ứng lượng “cung” quá lớn về các thanh niên oai gái kia, xuất hiện 1 tầng lớp chị em chuyên ăn mặc sexy hở bụng hở rún, mặc áo 2 dây, tóc 2 phai các kiểu đèo nhau đến nào là những quán những xá, bắt đầu một hành trình trượt dài trên con đường hư hỏng.

Nhưng ngoài nhóm con gái đó ra, còn có nhóm con gái hiền hòa hơn mà tôi thấy cũng nguy hiểm không kém là dạng con gái hiền lành đến nỗi phụ thuộc vào lũ con trai. Đến nỗi mà hễ con trai bỏ ra một tí là cô đơn, hễ lỡ làm gì đó là buồn, là giận, là khóc. Bản thân mình, tôi không nghĩ, con gái chỉ có vậy. Nhưng trong cái thời kỳ đầy lãng mạn của tuổi học trò, thậm chí là sinh viên đó, bọn con gái cứ tưởng như mình đã trải qua những gì kinh khủng lắm khi thấy anh ghệ của mình chở một ai đó đi hay đột nhiên một ngày “đá” mình bay thẳng vào sọt rác… Chưa đâu, những điều đó bình thường lắm, và đừng vội buồn, khóc thút thít, bởi vì, nói thật nhé, chả ai quan tâm đâu!

Hầu hết những vấn đề rắc rối trên đời nẩy sinh xuất phát từ “tính dục”. Đó là ý kiến của nhà phân tâm học Sigmund Freud mà tôi nghĩ là có thể tạm giải thích cho những cảm xúc trên. Sự thu hút lẫn nhau giữa nam và nữ, thậm chí là nam-nam hay nữ-nữ. Điều mà gần hết loài người đều trong cái vòng xoáy đó.

Tôi không biết tại sao tôi lại nói ra tất cả những điều này, không vì lợi ích bản thân. Nhưng có lẽ là, nhìn từ xa, bao quát toàn bộ các bạn, tôi thấy có những mối nguy hiểm rình rập đến đáng sợ. Đáng sợ hơn cả những thứ mà bạn đã trải qua trong tình cảm, đó là những thứ văn học ngôn tình, những câu trích dẫn- triết lý đầy sáo rỗng tác động từ bên ngoài vào, cứ như ai đó đang chỏ mỏ vào chuyện riêng của bạn vậy. Một hình thức của cưỡng chế tinh thần và hiếp dâm tư tưởng. Chúng sẽ phá hủy bạn, đục nát tâm hồn bạn. Chúng làm bạn trầm ngâm vào những điều không cần thiết, thậm chí là quan trọng hóa khi mọi chuyện đã qua lâu rồi. Bạn phải biết, tuổi trẻ rất thích chứng tỏ, và những câu chữ đó viết ra, đáp ứng cho điều này, rằng tôi đã từng đau buồn quá. Rồi từ khi nào bạn bị dắt mũi bởi những câu chữ của ai ai ở đâu đâu chẳng biết?

Tôi thực sự đáng lo ngại cho giới trẻ, ở cách mà các bạn truyền tay những quyển sách ngôn tình quá tầm thường, share những câu trích dẫn tầm phào của ai đó trên facebook, những tấm hình sướt mướt, những cảm xúc bị khuếch đại kếch xù hóa, vân vân. Thoạt nhìn thì có vẻ như những câu triết lý, những câu chữ đó đang đồng cảm với bạn, nhưng đó chỉ là bề mặt. Nó bắt bạn hồi tưởng lại quá khứ dù mọi chuyện đã xảy ra rất lâu rồi, thậm chí nó làm bạn nghĩ nhiều hơn và thấy tồi tệ hơn mặc dù chuyện không đến nỗi như vậy. Điều duy nhất mà các bạn mê mẩn tít thò lò là ở chỗ, bạn tưởng ai đó đang đồng cảm với mình, ai đó hiểu cảm xúc của mình, và cảm xúc của mình nay đã được gọi thành tên.

Không cố ý đụng chạm, nhưng tôi phải đưa ra vài ví dụ những tựa sách như: Buồn làm sao buông, người yêu cũ có người yêu mới… vân vân của các tác giả trẻ gần đây là không có giá trị. Những điều đó rất bình thường (nếu không muốn nói là tầm thường), không có gì đặc biệt, thậm chí cũng không mang một triết lý thâm thúy nào cho người ta trở nên sâu sắc hơn ngoài việc cuốn vào những chuỗi cảm xúc tiêu cực đầy vô định. Dĩ nhiên là tôi đã cố gắng đọc thử những quyển sách đó cho biết, nhưng không làm sao nuốt cho kỳ nỗi. Lời văn không có gì thấm đượm, cảm xúc thì ai cũng biết là tác giả nói gì, tả cảnh cũng chẳng có gì đẹp, ngôn từ cũng không có gì đặc sắc.

Đến một lúc nào đó, bạn sẽ biết, đẳng cấp cao nhất của văn học, cũng như nghệ thuật nằm ở những thứ không lời. Những sự cảm thông trong cay đắng mà không biết làm sao hơn, những nụ cười mạnh mẽ mà ẩn chứa một con người đã qua nhiều thương tổn. Nếu bạn không tin, những ai có cha mẹ già thế hệ 5x 6x, về mà hỏi chuyện tình của họ xem có cay đắng, ngọt bùi sẻ chia và đầy nước mắt thế nào, hơn là phần nhiều giới trẻ bây giờ chỉ suốt ngày buồn bã, yếm thế, yếu đuối không làm sao hơn?

Điều quan trọng nhất khi bạn đọc một câu trích dẫn hay triết lý từ bất kỳ cái fanpage nào, là bạn phải biết suy xét xem câu đó có gì hay ở nhiều tầng nghĩa khác nhau không, ai viết ra câu đó, người này đã nghiên cứu tâm lý học và triết học chưa, người này đã trải nghiệm nhiều chưa, hay chỉ là một đứa vừa thất tình xong, mới bị đá vào sọt rác đang cay cú hận đời đến lộn ruột? Bởi vì fanpage trên facebook hay những blog trên mạng là những thứ mà ai cũng có thể viết hết. Có nhiều khi, họ chẳng biết họ đang viết gì, hoặc thậm chí họ vừa mới bị gấu đá cũng nên. Và rồi tự nhiên ta thả mình trôi vào đó, biến những thứ bên cạnh mình đang bình thường trở nên nghiêm trọng. Ta tự nhiên thành trò hề, mua vui cho ai đó, những đứa mà tống khứ cảm xúc của chúng ra bằng những câu “triết lý” tầm phảo chỉ trong tíc tắc, bằng những lượt like, lượt share, lượt comment rằng: Ừ, nhớ anh ý quá / Tớ cũng thế / Nói đúng ghê!! Bờ la, bờ le, bờ lu…

Ở một mặt khác, tích cực hơn, ta nhìn những tấm ảnh chơi đùa của những cặp tình nhân hạnh phúc, đầy lãng mạn, và ta chợt nhiên so sánh với chính mình và thấy mình không được như họ. Tin tôi đi, người ta thường thấy mình tệ hơn sau khi so sánh (hội chứng Missing Tile). Và bỗng dưng, ta tưởng mình đang xem những bức ảnh tích cực, hóa ra lại là tiêu cực và đang làm ảnh hưởng xấu đến mình, cũng như mối quan hệ của mình.

Tôi kể chuyện bí mật của mình, nói về Freud, nói về những thứ ngôn tình tầm phào không có gì hơn là mong muốn các bạn hiểu, rất nhiều người đã từng trải qua như thế, rất thường, không có gì quá khó khăn, quá buồn hay quá kinh hãi. Tôi mong nhìn thấy một giởi trẻ bừng tỉnh. Bởi vì tôi thấy giới trẻ bây giờ ủ rũ vì chuyện “tính dục” quá nhiều (tính dục rộng hơn tình dục). Trong tình yêu của con người còn nhiều loại tình yêu khác, không chỉ có tình yêu lứa đôi, chắc bạn biết rõ.

Một cái kết, chốt lại, hãy vẫn cứ yêu, nhưng yêu trong sự bừng tỉnh. Yêu mà không vội tin một ai chỏ mỏ vào chuyện của mình, dù nó có là bạn, là một cái fanpage của hot girl, hot bot hay Thích Ăn Phở gì gì đi nữa. Bởi vì, chúng rất tầm phào. Và nghe theo một thứ tầm phào nghĩa là đang bị dắt mũi. Những kẻ bị dắt mũi không biết gì về yêu, bọn chúng chỉ nghe theo những gì người khác nói. Người ta khen và động viên thì vui, người ta chê và tung hỏa mù thì buồn. Giới trẻ mà mọi người trông đợi ở đâu vậy?

Rốt cuộc, tại sao bạn lại tin vào điều mà một đứa trải nghiệm khác bạn, thậm chí là ít hơn bạn dạy cho bạn về những triết lý đầy sáo rỗng?

– Lục Phong –