Khả Năng Của Con > Giới Hạn Của Mẹ

Có một buổi sáng tháng Ba, tôi đứng sau lớp kính mỏng của một trường mầm non quốc tế ở Đà Lạt, nhìn vào bên trong. Một đứa bé chừng bốn tuổi, tóc rối bù, áo khoác tuột một bên, đang khóc thét. Nó không chịu buông tay mẹ ra. Người mẹ thì mặt tái mét, tay run, miệng thì thầm: “Con ngoan đi, con phải mạnh mẽ lên, con phải quen đi, con lớn rồi!” Nhưng trong ánh mắt của cô ấy, tôi không thấy sự kiên định mà chỉ thấy nỗi sợ. Nỗi sợ bị bỏ lại. Nỗi sợ không kiểm soát được. Nỗi sợ con mình sẽ khác.

Tôi đứng đó, lặng người. Vì tôi nhận ra: đứa bé không hề yếu đuối. Chính người mẹ mới là người không thể thích nghi.

Nhiều khi, khả năng thích nghi của một đứa bé còn cao hơn của mẹ nó. Cái cơ thể non nớt ấy, cái tâm trí chưa bị đóng khung bởi hàng ngàn “phải-thế-nào”, lại có thể mở ra với thực tại một cách trọn vẹn, như một chiếc lá đón mưa, như một con chim lần đầu cất cánh. Nhưng người lớn, đặc biệt là người mẹ, lại dùng tình yêu như một cái cũi. Họ gọi đó là “bảo vệ”, là “quan tâm”, là “muốn tốt cho con”. Nhưng thực ra, họ đang bảo vệ chính mình khỏi nỗi bất an. Họ đang trói buộc đứa con vào hình ảnh mà họ muốn nó trở thành, chứ không phải để nó trở thành chính nó.

Tôi từng chứng kiến một người mẹ ăn chay trường, theo phong trào raw food (ăn thô), không cho con mình ăn thịt, sữa, trứng. Cô ấy nói: “Tôi muốn con tôi sống thuần khiết, không sát sinh, không độc hại.” Nhưng đứa bé gầy rộc, mắt trũng, hay ốm vặt. Khi tôi hỏi: “Con có muốn ăn cái bánh kia không?” nó nhìn mẹ, rồi lắc đầu. Không phải vì không muốn, mà vì sợ. Sợ làm mẹ buồn. Sợ bị coi là “không ngoan”. Sợ mất tình yêu.

Tôi hỏi cô ấy: “Ai đang sống cuộc đời này, cô hay con cô?”

Cô im lặng. Rồi khóc.

Vấn đề không phải là ăn chay hay ăn mặn. Vấn đề là: chúng ta đang sống cuộc đời của ai? Khi một người mẹ chọn trường học cho con, với hàng loạt tiêu chí: phải có tiếng Anh chuẩn, phải có giáo viên bản xứ, phải có khu vui chơi rộng, phải không có trẻ em “khác biệt”… thì thực ra, cô ấy đang chọn trường cho chính mình. Cho nỗi sợ bị coi là “không đủ tốt”. Cho hình ảnh người mẹ lý tưởng mà xã hội áp đặt. Cô không sợ con không thích nghi, cô sợ mình không được công nhận.

Đứa bé thì không sợ. Đứa bé chỉ biết: nó muốn chơi, muốn khám phá, muốn được ôm, muốn được tin tưởng. Nó không cần “môi trường lý tưởng hoàn hảo.” Nó cần tình yêu không điều kiện. Nhưng người lớn lại cho rằng: tình yêu phải có điều kiện, con phải ngoan, phải học giỏi, phải giống mình, phải “văn minh”, phải “hiện đại”.

Tôi nhớ hồi nhỏ, mẹ tôi từng không cho tôi học võ. Bà nói: “Con trai đánh nhau là hư.” Nhưng tôi không muốn đánh nhau. Tôi muốn biết mình là ai khi đứng trước sự đe dọa. Tôi muốn cảm giác cơ thể mình mạnh mẽ, phản xạ nhanh, tinh thần vững. Nhưng bà sợ, sợ tôi trở thành “hổ mang”, sợ hàng xóm dị nghị, sợ tôi “lớn lên thành giang hồ”. Bà không biết rằng, chính sự kiềm chế quá mức ấy lại khiến tôi ức chế, nổi loạn, và rồi đánh nhau thật. Chỉ vì tôi không được dạy cách chuyển hóa năng lượng.

Người lớn thường nhầm lẫn giữa giáo dục và kiểm soát. Họ nghĩ rằng nếu họ không ép, con sẽ hư. Nếu họ không định hướng, con sẽ lạc lối. Nhưng thực ra đứa trẻ nào cũng có bản năng sinh tồn. Có trực giác. Có tiếng nói bên trong. Chỉ là chúng ta đã dạy chúng lặng im quá sớm.

Tôi từng gặp một cậu bé tám tuổi, tự học tiếng Nhật qua YouTube, vẽ manga, và nói với tôi: “Cháu không muốn đi trường nữa. Cháu học được nhiều hơn ở nhà”. Người mẹ gần như phát điên: “Không được! Con phải đi học như mọi người! Con không thể khác biệt!” Tôi hỏi: “Chị sợ điều gì nhất?” Chị ấy trả lời: “Chị sợ con chị không hòa nhập được. Sợ con chị bị bỏ lại.”

Tôi nói: “Chị à, có thể con chị sẽ dẫn đầu, chứ không bị bỏ lại. Nhưng nếu chị cứ bắt nó đi theo đoàn người, thì chính chị là người đang bỏ lại tâm hồn của con chị.”

Sự thật là đứa trẻ không cần một người mẹ “hoàn hảo”. Nó cần một người mẹ tỉnh thức. Một người mẹ dám đối diện với nỗi sợ của mình. Dám thừa nhận: “Có thể con tôi sẽ sống khác tôi. Có thể con tôi sẽ không cần những thứ tôi từng cần. Có thể con tôi sẽ vượt qua tôi, và đó là điều tuyệt vời nhất.”

Khi tôi chạy bộ quanh Hồ Xuân Hương mỗi sáng, tôi hay nghĩ về điều đó. Cơ thể tôi mệt, nhưng tâm trí tôi nhẹ. Tôi không chạy để “giỏi hơn ai”. Tôi chạy để nghe cơ thể mình. Để biết nó cần gì. Để không áp đặt. Để không giả vờ. Và tôi ước, giá như người lớn chúng ta cũng đối xử với trẻ con như vậy: như một thực thể đang sống, chứ không phải một dự án dang dở của chính họ cần hoàn thiện.

Tôi không nói rằng người mẹ nào cũng ích kỷ. Tôi nói rằng tình yêu đích thực không cần kiểm soát. Nó cần lòng can đảm, can đảm để buông. Can đảm để tin. Can đảm để chấp nhận rằng: đứa con không phải là phần mở rộng của ta. Nó là một linh hồn độc lập. Đến từ ánh sáng. Trở về ánh sáng.

Nhiều khi chính bố mẹ mới là nghiệp quả của đứa con, chứ không phải ngược lại.

Và có thể, chính việc không can thiệp quá mức mới là hành động yêu thương táo bạo nhất.

Khi tôi nhìn lại hành trình của mình, từ một cậu bé bị cấm học võ, bị ép học trường điểm, bị định hình thành “người tử tế”, đến người đang viết những dòng này, tôi biết: tôi đã phải phá vỡ rất nhiều hình mẫu. Tôi đã phải chống lại rất nhiều kỳ vọng. Và tôi may mắn, vì tôi đã sống đủ lâu để nhận ra: tôi không cần trở thành phiên bản hoàn hảo của ai. Tôi chỉ cần trở về với chính mình.

Tôi viết bài này không để kết án người mẹ nào. Tôi viết để thức tỉnh người lớn nào đang đọc. Để nhắc nhở: đừng dùng tình yêu như một cái rào. Đừng để nỗi sợ của bạn thành giới hạn của con bạn.

Hãy để đứa bé được thích nghi. Với mưa. Với gió. Với cái lạnh buổi sáng. Với nỗi buồn không lý do. Với niềm vui bất chợt. Với sự toàn vẹn của thực tại.

Vì chỉ khi được sống trọn vẹn, nó mới có thể trở thành.