Có những điều trong hôn nhân chỉ hiện ra rất chậm, như hơi nước đọng trên mặt kính buổi sáng lạnh. Ban đầu chỉ là vài vệt mờ. Rồi một ngày khi ánh sáng đi qua đúng góc, cả căn phòng bên trong bỗng lộ ra. Tôi từng nghĩ tình dục trong một mối quan hệ chỉ là chuyện hòa hợp cơ thể, ham muốn, sức khỏe, tuổi tác. Càng sống tôi càng nhận ra nó còn là nơi bộc lộ rất sâu mối quan hệ của một người với chính mình.
Có người bước vào thân xác mình như bước vào một căn nhà quen thuộc. Có người sống trong đó nhiều năm mà vẫn như khách trọ, đi nhẹ, nói khẽ, sợ chạm vào những căn phòng chưa từng mở. “Sexual agency” là khả năng một người phụ nữ hiện diện trọn vẹn trong chính ham muốn của mình, hiểu nó, chấp nhận nó và chịu trách nhiệm với nó. Cô biết mình có quyền yêu, quyền muốn, quyền lựa chọn, quyền tiến tới và cũng có quyền dừng lại khi cần.
Tôi từng gặp một người phụ nữ như mặt hồ luôn chờ gió. Mọi chuyển động trong cô đều đến từ bên ngoài. Ban đầu, dĩ nhiên rồi, cô dịu dàng, biết chăm sóc, biết nhường nhịn. Ở gần cô, người đàn ông dễ cảm thấy được chấp nhận. Nhưng theo thời gian, sự mềm mại ấy lộ ra một khoảng trống. Cô hiếm khi nói mình muốn gì. Khi được hỏi, cô thường trả lời bằng những câu làm người kia yên tâm hơn là nói thật: “Sao cũng được”, “Anh muốn thế nào cũng được.”
Trong đời sống thân mật thời gian đầu, cô gần như luôn ở trạng thái đáp lại (qua giai đoạn này, cô hoàn toàn đóng lại, tất nhiên là đổ lỗi cho người đàn ông). Nếu người đàn ông tiến tới, cô đón nhận. Nếu anh im lặng, mọi thứ cũng im lặng theo. Cô không từ chối rõ ràng, cũng không chủ động rõ ràng. Cô hiện diện, nhưng như chưa bao giờ thật sự bước vào. Có những cái ôm mà thân thể ở đó, còn linh hồn đứng ngoài hiên.
Điều khiến tôi day dứt không phải là cô ít ham muốn. Mỗi người có một nhịp riêng. Điều khiến tôi day dứt là nỗi sợ rất sâu trong cô đối với chính ham muốn của mình. Cô dường như đã học rằng một người phụ nữ “tốt” nên được đàn ông mong muốn, chứ không nên mong muốn quá rõ. Nên hấp dẫn, nhưng không nên gọi tên những chuyển động trong chính mình.
Trong ánh mắt cô có một sự phân đôi lặng lẽ. Một phần muốn được yêu bằng thân xác, muốn được nhìn thấy như một người phụ nữ trọn vẹn. Một phần khác lại sợ điều đó sẽ làm mình mất giá. Cô muốn được khao khát, rồi lại thấy bất an khi trở thành đối tượng của khao khát. Cô muốn tình dục tự nhiên, nhưng lại đứng ngoài quan sát nó bằng đôi mắt phán xét.
Khi một người phụ nữ chưa làm hòa với tính dục của mình, người đàn ông ở cạnh cô thường rơi vào vị trí cô độc hoặc kẻ có lỗi. Anh vừa phải khơi mở, vừa phải đoán ý, vừa phải chịu trách nhiệm cho cảm xúc của cô ta. Nếu tiến tới nhiều, anh sợ mình trở thành kẻ đòi hỏi. Nếu lùi lại, đời sống thân mật dần khô cạn. Nếu nói ra nhu cầu, anh bị nhìn như người chỉ nghĩ đến thân xác. Nếu im lặng quá lâu, một phần nam tính trong anh nguội đi, không phải vì hết yêu, mà vì tình yêu thiếu nơi để chảy.
Về sau tôi hiểu, cô không cố ý làm ai đau. Cô chỉ chưa từng học cách an trú trong chính thân thể mình. Cô có thể biết làm con ngoan, người yêu ngoan, vợ ngoan. Nhưng cô chưa biết làm một người phụ nữ có ý chí, có cảm giác, có lựa chọn. Cô được dạy cách giữ mình nhiều hơn cách hiểu mình. Thế là đời sống tình dục trở thành một vùng mơ hồ, nơi cô đi qua bằng sự chán ghét.
Tôi cũng từng gặp một người phụ nữ rất khác. Cô không ồn ào, không cố tỏ ra quyến rũ. Ở cô có một sự tự nhiên hiếm thấy. Cô biết mình thích gì, chưa sẵn sàng với điều gì. Cô nói về thân mật một cách bình thường, không hạ thấp cũng không thần thánh hóa nó.
Ở gần cô tôi không phải đoán quá nhiều. Khi cô muốn gần, cô có thể tiến tới bằng một cử chỉ nhỏ. Khi không muốn, cô nói không mà không biến nó thành trừng phạt. Cái không của cô có biên giới, không có khinh miệt. Cái có của cô có sự sống, không có miễn cưỡng. Chính sự rõ ràng ấy tạo ra sự trưởng thành.
Điều còn đọng lại trong tôi là cảm giác được gặp một người phụ nữ luôn hiện diện trong chính ham muốn của mình, thay vì đứng ngoài quan sát nó. Cô không bắt người đàn ông mang toàn bộ sức nặng của câu chuyện. Cô tham gia. Cô có mặt. Sự thân mật trở thành một điệu múa có hai người.
Từ đó tôi hiểu sexual agency là một phần của sự nữ tính trưởng thành, nơi người phụ nữ sống gần gũi và chân thật với chính mình. Khi một người phụ nữ biết mình đang chọn, sự trao thân của cô có phẩm giá khác. Mỗi sự gần gũi đều xuất phát từ một lựa chọn có ý thức và sự hiện diện trọn vẹn của cả tâm hồn lẫn thân thể. Người đàn ông cảm nhận được điều đó rất rõ, dù không phải lúc nào cũng diễn đạt được.
Trong những mối quan hệ dài lâu, sự khác biệt này càng rõ. Giai đoạn đầu của tình yêu thường có men say tình nồng thay cho sự trưởng thành. Khi men say dịu xuống, thứ còn lại mới là cấu trúc thật của mỗi người. Lúc đó câu hỏi không còn là “cô ấy có hấp dẫn không”, mà là “cô ấy có quan hệ lành mạnh với chính tính dục của mình không?”
Một người phụ nữ có sexual agency không cần lúc nào cũng ham muốn. Cô cũng mệt, cũng có những ngày đóng cửa. Điểm khác là cô không giao toàn bộ trách nhiệm cho người đàn ông. Cô đủ trí tuệ để hiểu đời sống thân mật là một khu vườn chung. Nếu muốn hoa nở, cả hai đều phải chăm sóc.
Tôi từng nghĩ đàn ông chỉ cần học cách yêu tốt hơn là đủ. Nhưng có những cánh cửa không mở ra chỉ vì người bên ngoài gõ nhẹ hơn. Người bên trong cũng phải muốn mở. Có những vết khóa được làm từ xấu hổ, giáo dục, tổn thương… Không ai có thể mở thay hoàn toàn cho một người không muốn cầm chìa khóa của chính mình.
Đằng sau sexual agency là cả một hành trình trưởng thành của tâm lý, cảm xúc và nhận thức về bản thân. Nó đòi hỏi người phụ nữ đi sâu vào chính mình để hỏi: Tôi đang nhìn ham muốn của mình như thế nào? Tôi có dám muốn mà không thấy mình thấp kém không? Tôi có dám nói không mà không trừng phạt không? Tôi có dám nói có mà không sợ mất quyền lực không?
Khi một người phụ nữ trưởng thành trong điều đó, cô không còn cần ẩn mình sau vai nạn nhân của ham muốn đàn ông. Cô cũng không dùng tình dục như phần thưởng hay công cụ mặc cả, trừng phạt. Cô bước vào thân mật như một chủ thể. Cô biết mình đang trao gì, nhận gì, giữ gì.
Và khi một người đàn ông gặp được điều đó, anh thường dịu xuống. Không phải vì mọi nhu cầu đều được thỏa mãn, mà vì anh không còn cảm thấy đơn độc trong chính nơi lẽ ra phải có hai người. Anh không còn phải tự hỏi mình đang được yêu hay chỉ đang được chịu đựng.
Có lẽ chúng ta nói nhiều về tình yêu, nhưng chưa nói đủ về năng lực hiện diện trong tình yêu. Tình dục chỉ là một trong những nơi sự hiện diện ấy bị thử thách. Mỗi cái chạm có thể mang theo cả một lịch sử. Mỗi sự né tránh có thể là tiếng nói của một phần chưa được nhìn nhận.
Tôi dần nhận ra sexual agency là một dấu hiệu của sự trưởng thành nội tâm, của khả năng làm hòa với bản thân ở những tầng sâu nhất. Một người phụ nữ trưởng thành biết yêu người đàn ông trước mặt mình, đồng thời nuôi dưỡng sự sống, niềm vui và nguồn năng lượng đang chuyển động trong chính mình.
Có những người phụ nữ sống như mặt hồ chờ gió. Có những người dần nhận ra chính mình cũng là gió. Khi điều đó xảy ra, tình yêu mở ra một không gian nơi cả hai cùng tỉnh thức, cùng bước vào sự thật mong manh của thân xác và cùng tìm thấy sự sống trong từng lần chạm vào nhau.
Pat Stedman: Bỏ qua yếu tố hormone và các nguyên nhân khác, rào cản lớn nhất khiến một người phụ nữ khó duy trì đời sống tình dục trong hôn nhân lâu dài chính là mối quan hệ của cô ấy với chính tính dục của mình.
Đời sống tình dục sẽ cải thiện tương ứng với mức độ sexual agency cô ấy phát triển được.
Nếu cô ấy mãi chỉ ở trạng thái chỉ phản ứng, sự khiếp sợ sẽ là kết cục duy nhất.
