Nhiều phụ nữ ngày nay không nói “em không yêu”, “em không muốn trưởng thành cùng anh”, hay “em sợ cam kết”. Họ nói: “Em không cảm thấy an toàn với anh.”
Câu nói ấy thoạt nghe có lý, nhưng nếu không được soi xét, lại là một hành động tước quyền: tước quyền được tranh luận, được sửa sai, được trưởng thành của người đàn ông. Nó nâng cảm giác cá nhân lên thành tòa án tối cao, mà không cần bằng chứng, không cần đối thoại, không cần công bằng.
Chữ “an toàn” thời nay thường xuyên bị phụ nữ lạm dụng. Nó đã trở thành một lớp vỏ đạo đức, một lá chắn vô hình để né tránh va chạm, từ chối trưởng thành, và thoái thác trách nhiệm trong mối quan hệ. Sự thật là “an toàn” đã bị biến thành công cụ cảm xúc của một tâm trí yếu đuối nhưng lại thích sử dụng ngôn từ tỏ vẻ cao đạo.
“An toàn cảm xúc” khi bị thổi phồng trở thành một tôn giáo mới: nơi cảm xúc là chân lý tuyệt đối, nơi lý trí bị coi là áp bức, nơi người đàn ông phải im lặng khi bị kết án vì “gây tổn thương”, dù anh ta chỉ đang hiện diện, đang nói thật, đang yêu bằng cách đối mặt. Nhưng chân lý nào mà không có va chạm? Mối quan hệ nào mà không có lửa thử vàng? Nếu “an toàn” nghĩa là không bao giờ bị tổn thương, thì nó là ảo tưởng, và ảo tưởng ấy nuôi dưỡng sự yếu đuối dưới lớp vỏ của khái niệm “tự chăm sóc”.
Người phụ nữ chân chính — như Kali, như Durga — không trốn sau từ “an toàn”. Cô ấy bước vào lửa, đối diện với bóng tối của mình và của người đàn ông, vì cô biết: chỉ trong xung đột có thức tỉnh, chỉ trong rạn nứt mới có ánh sáng. Còn những người dùng “an toàn” như lá chắn, họ chỉ đang chạy trốn chính mình. Và người đàn ông chân chính sẽ không níu kéo, bởi anh ta là hiện thân của ngọn giáo bảo vệ chân lý.
Tôi không bênh vực bạo lực, không khuyến khích kiểm soát. Tôi nói về trách nhiệm. Nếu bạn không cảm thấy an toàn, bạn phải tự hỏi và trả lời bằng tất cả sự trung thực (nếu bạn có): Là vì anh ta thật sự độc hại? Hay vì bạn chưa thật sự trưởng thành? Là vì anh không xứng? Hay vì bạn không dám đối diện với sức mạnh của một người đàn ông thật sự? Trốn tránh sau từ “an toàn” là từ chối tự do đích thực. Vì tự do không nằm ở chỗ được cảm thấy dễ chịu mà ở chỗ được sống thật, dù có đau đớn.
“An toàn” là một từ chạm vào tầng sâu của bản năng. Một người phụ nữ cần cảm giác an toàn như một đứa trẻ cần mái nhà. Điều đó hoàn toàn chính đáng. Vấn đề không nằm ở chữ “an toàn”. Vấn đề nằm ở cách nó được sử dụng.
Có ba cách phổ biến nó bị dùng như một tấm khiên.
Thứ nhất, “anh làm em không cảm thấy an toàn” được nói ra thay vì “em không muốn đối diện với cảm xúc của mình”. Khi cô ấy ghen tuông, căng thẳng, bất an, so sánh, lo sợ bị bỏ rơi… thay vì nhận trách nhiệm với nội tâm mình, cô ấy chuyển gánh nặng đó sang người đàn ông. Anh trở thành “nguồn nguy hiểm”. Trong khi thực tế, nguy hiểm nằm trong những vết thương chưa được chữa lành của cô ta.
Thứ hai, “em cần an toàn” được dùng để né tránh sự trưởng thành. Mọi mối quan hệ sâu sắc đều có xung đột. Có những cuộc đối thoại khó chịu. Có những sự thật làm tổn thương bản ngã. Nhưng nếu bất cứ căng thẳng nào cũng bị gắn nhãn “không an toàn”, thì mối quan hệ sẽ bị đóng băng ở mức độ trẻ con. Không có va chạm, không có tiến hóa. Chỉ có sự im lặng lịch sự và khoảng cách ngày càng lớn.
Thứ ba, “an toàn” bị biến thành công cụ kiểm soát. Người đàn ông bị yêu cầu phải liên tục trấn an, liên tục chứng minh, liên tục giải thích. Nếu anh ấy có ranh giới, nếu anh ấy thẳng thắn, nếu anh ấy không chiều theo mọi cảm xúc – anh ấy bị xem là “không tạo ra không gian an toàn”. Lúc đó, khái niệm an toàn đã bị bóp méo thành sự thuận theo.
Một mối quan hệ trưởng thành đòi hỏi hai người dám nhìn vào bóng tối của mình. Dám nói rằng: “Cảm xúc này là của tôi. Vết thương này là của tôi. Tôi không đổ nó lên anh, cũng không nuốt nó vào trong.”
Carl Jung từng nói:
“Until you make the unconscious conscious, it will direct your life and you will call it fate.”
Nếu một người phụ nữ không ý thức về nỗi sợ của mình, cô ấy sẽ gọi nó là “trực giác”. Nếu một người đàn ông không ý thức về cái tôi của mình, anh ta sẽ gọi nó là “lãnh đạo”.
Vậy nên câu hỏi thực sự là: Người phụ nữ đó có đủ trưởng thành để phân biệt giữa nguy hiểm thực sự và sự khó chịu do bản ngã bị chạm vào hay không?
Nếu bạn muốn một mối quan hệ lành mạnh, hãy tìm một người có khả năng tự chịu trách nhiệm với cảm xúc của mình. Và tự hỏi chính mình điều tương tự.
Không có an toàn tuyệt đối trong tình yêu. Chỉ có hai người dũng cảm bước vào vùng dễ tổn thương cùng nhau. Nếu có, đó không còn là tình yêu đích thực mà chỉ là hợp đồng bảo hiểm cảm xúc.
Yêu ai đó nghĩa là trao cho họ khả năng làm mình tổn thương. Không phải vì họ muốn làm vậy. Mà vì khi ta mở cửa tim mình, ta đồng thời mở luôn cánh cửa dẫn vào nơi mong manh nhất. Không ai có thể chạm vào tim bạn nếu bạn không cho phép. Nhưng khi đã cho phép, thì không còn kiểm soát hoàn toàn nữa.
Tình yêu luôn chứa rủi ro. Rủi ro bị hiểu lầm. Rủi ro bị từ chối. Rủi ro bị rời bỏ. Rủi ro thay đổi. Con người thay đổi. Hoàn cảnh thay đổi. Thậm chí chính bản thân ta cũng thay đổi. Bạn không thể ký một giao kèo với thời gian.
Cái mà nhiều người gọi là “an toàn tuyệt đối” thực ra là mong muốn đóng băng thực tại. Họ muốn cảm xúc không bao giờ dao động. Họ muốn người kia không bao giờ có ngày yếu đuối. Họ muốn cam kết không bao giờ bị thử thách. Nhưng cuộc sống không vận hành như vậy. Sự sống chuyển động. Và nơi nào có chuyển động, nơi đó có bất định. Sự trưởng thành nằm ở khả năng đứng vững giữa bất định.
Erich Fromm viết:
“Love is an act of will, both an intention and an action.”
Tình yêu là quyết định tiếp tục chọn nhau, ngay cả khi không có bảo đảm cảm xúc tuyệt đối.
Bạn muốn an toàn tuyệt đối? Hãy ở một mình. Không ai có thể làm bạn tổn thương nếu bạn không cho ai bước vào. Nhưng cái giá phải trả là sự cô độc lạnh lẽo. Đàn ông mạnh có thể chịu được sự cô đơn một mình. Phụ nữ không được thiết kế để sống lẻ loi.
Bạn muốn yêu? Hãy chấp nhận rằng trái tim mình có thể bị rạn nứt. Và vẫn bước tới.
Điều thú vị là thế này: khi hai người đều hiểu rằng không có an toàn tuyệt đối, họ bắt đầu tạo ra một dạng an toàn khác: an toàn vì có sự chính trực, nhất quán, vì có khả năng đối diện và sửa chữa khi tổn thương xảy ra.
An toàn thật sự trong tình yêu không phải là “anh sẽ không bao giờ làm em đau” mà là “nếu anh thật sự làm em đau, anh sẽ không bỏ chạy khỏi hậu quả.”
Đó là loại an toàn duy nhất có thật.
